Canon van Meppel

De Gasfabriek

12 april 1861

Stookt op gas!

In 1860 bouwde de gemeente Meppel een bijzondere fabriek aan de Hoogeveense Vaart.
In die fabriek werd gas gemaakt.
Gas is een brandstof waarmee je kunt verlichten en verwarmen.
In heel Nederland stonden 100 jaar geleden gasfabrieken.
De meeste zijn afgebroken, maar die in Meppel staat er nog steeds.
Het is een groot gebouw aan een straat, die de Gasgracht heet.
Je kunt zelf wel bedenken hoe die straat aan zijn naam gekomen is, toch?


Licht in de duisternis
In Nederland was het vroeger buiten pikkedonker, je zag er geen hand voor je ogen.
Mensen verlichten hun huizen met kaarsen of olielampen en verwarmden hun huizen met turf.
Al in de 16e eeuw kregen grote steden straatlantaarns.
Die branden op kaarsen.
Ze werden elke avond aangestoken en gedoofd door lantaarnopstekers.
Dat was toen een beroep, net als olieslager.
Meppel kreeg in 1780 haar eerste openbare straatverlichting met olie.
Er komen 90 roodkleurige blikken straatlantaarns met het zegel van schulte Altingh.
De lijn- of raapolie komt van de oliemolen van Otto Blom op het Groeneveld in Meppel.
Die verdiende er goed aan! 
Maar olielantaarns geven maar weinig licht en het is duur.

Lichtgas uit steenkool
In 1783 werd lichtgas ontdekt.
In de tijd van burgers en stoommachines werd het erg belangrijk.
Ook in Meppel wilde men toen de straatverlichting met lichtgas regelen.
Maar daar moest wel een grote fabriek wordt gebouwd worden.
De eerste steen werd gelegd op 22 juni 1860 door burgemeester Rodemann.

De gasfabriek was een groot gebouw met een hoge schoorsteen en gashouders ernaast.
Het gebouw stond vol machines van ijzer met gekke namen als: stoomketels, retorten, zuiveringskisten, teerscrubber en exhausters.
Over water werd steenkool aangevoerd met schepen.
In de fabriek werd dit steenkool heel erg heet gemaakt dan komt er steenkoolgas uit.
Het wordt ook wel lichtgas of stadsgas genoemd.
Dat werd opgeslagen in enorme gashouders naast de fabriek.
Met het overgebleven afval - cokes - kon vuur gemaakt worden.

Verlichting voor de rijken
Zo kwam in Meppel de eerste gemeentelijke gasfabriek van Drenthe.
En er werden 100 nieuwe straatlantaarns gekocht.
Om het gas bij de huizen te krijgen, moesten buizen onder de grond worden aangelegd, onder wegen en straten en naar de huizen toe.
Op 12 april 1861 werd Meppel voor de eerste keer verlicht met 'gaz'.
Al snel lieten rijke Meppelers zich aansluiten op het gasnetwerk voor buiten- en binnenverlichting.
Zo lieten ze gaslantaarns aan de gevels van hun huizen ophangen.
Voorbeelden daarvan zijn nog te zien aan de Brouwersstraat en de Secretarie.

Kookgas voor de armen
Voor de armen was het lichtgas onbetaalbaar.
Zij gebruikten turf, olie of petroleum.
Maar rond 1900 werden ook zij met reclames verleidt om te koken en te verwarmen op gas: kookgas dus.
En dat was 1 cent goedkoper dan lichtgas.
Op de gasfabriek staat nog steeds de reclame KOOKT OP GAS! om mensen over te halen.
Er kwamen nieuwe gasapparaten en een prepayment muntgasmeter op de markt.
In de hoofdstraat verkocht fabrieksbaas Jan Denneman in zijn winkel 'gastoebehoren', zoals lampen, leidingen, kacheltjes, komforen en fornuizen.
Boven op zijn winkel stond een hekwerk op de gevel met de naam 'Denneman' door gas verlicht. Nog steeds is dat hekwerk te zien.En de lampjes die hij verkocht, noemden ze in Meppel 'Dennemannetjes'.

Energietransitie naar aardgas
Maar petroleumolie was niet de enige energie-concurrent.
In 1921 kwam er elektrische straatverlichting (7 lantaarns)  in Meppel, geleverd door de IJsselcentrale in Zwolle. Lichtgas en elektra bestond naast elkaar.
Het defintieve einde van de gasfabriek (en lichtgas) kwam in 1955 toen een nieuwe energiebron werd ontdekt: aardgas.
In 1948 werd het eerste aardgas in Nederland gevonden in Drenthe, bij Coevorden.
In 1949 werd aardgas gevonden in De Wijk en in 1950 werd gas gevonden in Wanneperveen.
En in 1959 werd in Slochteren de grootste gasbel ter wereld ontdekt.

Al in 1955 schakelde Meppel over van steenkoolgas naar aardgas.
Alle gastoestellen werden omgebouwd.
Alle gaslantaarns verkocht.
De laatste steenkolen gelost.
Het was het einde van een tijdperk.
Heel Nederland, ook Meppel, werd aangesloten op het aardgasnetwerk.

Herbestemming
Wat te doen met de oude gasfabriek?
De machines werden verkocht, want er werd geen gas meer gemaakt/geproduceerd.
Er kwam een Meppeler bedrijf dat de verdeling van gas/distributie regelt: de RENDO.
Zij hadden hun hoofdkantoor in de oude gasfabriek.
Maar de grond van de Gasfabrieken was zwaar vervuild.
In 2006-2008 werd het terrein gesaneerd.
Een deel van de gebouwen werd gesloopt.
Sinds 2007 is in het gerenoveerde gebouw een bedrijvencomplex.
Dat noemen ze ook wel herbestemming.
De drie overgebleven gebouwen van de oude gasfabriek - de oude stokerij, nieuwe stokerij en de Hummelschool zijn nu cultuurhistorische industriële monumenten.

 

Andere canons:
Aardgas

 
 

Download

de canonkijker voor
iphone of android
Meppeler MuggenPakhuizenHavezate HavixhorstScholenGasfabriekFabriekenOgterop
Drenthe
InfoKaartTijdbalkHome